Οξέα και Βάσεις

Όταν ακούμε τη λέξη «χημεία», φέρνουμε τις περισσότερες φορές στο νου μας πολύπλοκα χημικά εργαστήρια ή εργοστάσια. Κι όμως, χημικά προϊόντα χρησιμοποιούμε καθημερινά χωρίς τις περισσότερες φορές να ξέρουμε ότι αυτά αναπτύχθηκαν σε χημικά εργαστήρια. Παρακολουθείστε το παρακάτω βίντεο και θα καταλάβετε!

Στη χημεία οι διάφορες ουσίες χωρίζονται σε κατηγορίες ανάλογα με τις κοινές τους ιδιότητες. Τρεις σημαντικές κατηγορίες χημικών ουσιών είναι τα οξέα, οι βάσεις και τα άλατα. Τα οξέα οι βάσεις και τα άλατα χρησιμοποιούνται ευρύτατα σε προϊόντα του οικιακού νοικοκυριού, στα φάρμακα, στα παρασκευάσματα για τις γεωργικές καλλιέργειες κ.ά. Μερικά από τα οξέα που χρησιμοποιούνται συχνά είναι το θειικό οξύ (H₂SO₄), το φωσφορικό οξύ (Η₃PO₄), το νιτρικό οξύ (HNO₃), το υδροχλωρικό οξύ (HCI), το οξικό οξύ (CH₃COOH). Μερικές βάσεις που χρησιμοποιούνται συχνά είναι η αμμωνία (NH₃), το καυστικό νάτριο (NaOH), το καυστικό κάλιο (KOH), το υδροξείδιο του ασβεστίου (Ca(OH)₂), που στην καθημερινή γλώσσα ονομάζουμε «ασβέστη».

Τα άλατα είναι στερεές κρυσταλλικές ενώσεις με υψηλά σημεία τήξης και βρασμού. Μερικά από τα γνωστά άλατα είναι το χλωριούχο νάτριο (NaCI), που στην καθημερινή γλώσσα ονομάζουμε «αλάτι», το ανθρακικό ασβέστιο (CaCO₃), από το οποίο κατασκευάζονται οι κιμωλίες, το θειικό ασβέστιο (CaSO₄), που στην καθημερινή γλώσσα ονομάζουμε «γύψο». Τα άλατα είναι ουδέτερα, η προσθήκη συνεπώς άλατος στους δείκτες δε μεταβάλλει το χρώμα τους. 

 Επιπλέον, όταν αναμειγνύεται ένα οξύ με μία βάση, προκαλείται χημική αντίδραση που ονομάζεται εξουδετέρωση. Τα προϊόντα της εξουδετέρωσης είναι άλας και νερό. Τα προϊόντα, συνεπώς, της εξουδετέρωσης είναι ουδέτερα, δεν έχουν όξινες ή βασικές ιδιότητες. Γι’ αυτό και η αντίδραση ονομάζεται εξουδετέρωση, το οξύ εξουδετερώνει τη βάση ή αντίστροφα.  Πρέπει να σημειωθεί εδώ ότι η εξουδετέρωση επιτυγχάνεται σε συγκεκριμένη αναλογία οξέος-βάσεως.

Η ανίχνευση των οξέων και των βάσεων γίνεται με τη χρήση ουσιών, που ονομάζονται δείκτες. Το χρώμα των δεικτών μεταβάλλεται διαφορετικά όταν προσθέτουμε σε αυτούς ένα οξύ ή ένα μίγμα που περιέχει οξύ και διαφορετικά όταν προσθέτουμε σε αυτούς μια βάση ή ένα μίγμα που περιέχει βάση. Τα παρακάτω πειράματα θα σε βοηθήσουν να κατανοήσεις πως βρίσκουμε αν μια ουσία είναι οξύ, βάση ή άλας και τι συμβαίνει στην εξουδετέρωση:

Πείραμα1
Το πείραμα1 μπορεί να πραγματοποιηθεί και εδώ: http://photodentro.edu.gr/v/item/ds/8521/1515

Πείραμα2 

Παιχνίδι με τα οξέα, τις βάσεις και τα άλατα! Παίξε και βρες την ταυτότητα της κάθε εικόνας!